Vakschool voor meisjes van plezier

Het plezier in de Vakschool uit de titel is geheel het plezier van mannen in het beleven van seksueel genot. De auteur vertelt het verhaal van de meisjes terwijl je bovenop hun huid zit. De belangrijkste courtisane somt op zeker moment zeven emoties van belang op en ik voelde ze alle zeven toen ik aan het lezen was: eenzaamheid, medeleven, nijd, een gevoel van verlatenheid, afgunst, opluchting en vreugde, maar bij die laatste was ik aan het eind van het boek. 

De roman speelt aan het begin van de 20ste eeuw in Japan. De schrijfster laat ons kennismaken met de vijftienjarige Ichi, die door haar ouders is verkocht aan een beroemd bordeel omdat zij straatarm zijn en hun schamele inkomen moeten zien te verdienen met wat de zee opbrengt en wat zij met gevaarlijk diepzeeduiken proberen te bemachtigen. Het bedrag voor haar opleiding als meisje van plezier is een enorme schuld die zij in ongeveer twaalf jaar moet zien af te lossen door zichzelf beschikbaar te stellen aan mannen die hun vleselijke lusten willen botvieren. Maar voor alles wat een meisje in het bordeel gebruikt aan eten, cosmetica, kleding, een brandende kachel en schoon ondergoed en beddengoed moet zij betalen. Veelal gaat het niet lukken het volledige schuldbedrag te verdienen en dan is de jonge vrouw gedoemd haar verdere leven in het bordeel het nederigste en smerigste werk te verrichten als dienstmeid of schoonmaakster.

Een groot goed in de Vakschool is dat de meisjes les krijgen in schrijven en rekenen. Ze moeten hun naam kunnen kalligraferen in Japanse tekens en de woorden voor Kimono, Lippenrood, Badhuis en nog meer alledaagse benodigdheden leren schrijven. Tetsuko, hun betrokken en energieke lerares, moedigt de meisjes aan zoveel mogelijk te oefenen. Want ook een verleidelijke brief kunnen schrijven aan een toekomstige klant is iets wat bij het ritueel hoort om cliënten voor je te winnen. De man moet weten dat hij niet met de eerste de beste hoer te maken heeft, maar met een goed opgevoede vrouw die op de hoogte is van etiquette en de geschiedenis en gebruiken in het land. Ichi heeft er plezier in een dagboekje te schrijven. Ze vertelt in eenvoudige woorden wat ze meemaakt en wat ze erbij denkt. Ontroerend en soms grappig, maar vooral ook schrijnend. Tetsuko wijst de meisjes op het belang van rekenen. Zo kunnen ze bijhouden wat ze verdienen als ze klanten tevreden hebben gesteld en wat in mindering wordt gebracht voor wat ze verbruiken. Er wordt – als je niet oppast – door bordeelhouders behoorlijk gesjoemeld met bedragen om de meisjes vooral maar afhankelijk te houden. 

Prostituees zijn blij als ze hun ‘rode-zijde-dagen’ hebben. Dan kunnen ze geen klanten ontvangen en krijgt hun lichaam rust. Ik tekende vroeger mijn ongesteldheid in mijn schoolagenda aan met ‘feest’. Voor de meisjes in het bordeel zijn die rode-zijde-dagen echt een feest. Bij het lezen over alle verschrikkelijke praktijken werd het me soms zwart voor de ogen als ik mij de pijn voorstelde die Ichi en haar lotgenoten moesten doorstaan. Voor de jonge mannen met wie ze moeten oefenen, is het trouwens ook niet altijd een pretje. Tijdens hun vakopleiding, als ze leren wat mannen en vrouwen met elkaar doen, moeten de meisjes vooral heel veel toelaten. De uitzichtloosheid van hun bestaan maakte mij opstandig en strijdlustig. De arbeiders in Japan zijn eind 19^e eeuw gaan staken en hebben op die manier betere arbeidsomstandigheden weten af te dwingen. Lukt de meisjes van het bordeel – in navolging van de havenarbeiders van Nagasaki – dat ook? De straffen die ze krijgen als ze niet doen wat hun opgedragen wordt, zijn niet mals. Bovendien als ze niks verdienen, loopt hun rekening voor het genoten eten en het gebruik van het badwater met de dag op en is het maar de vraag of ze ooit verlost zullen worden uit de hel. Staken is duidelijk niet zonder risico. 

Ga dit boek lezen. Want al is het ijzingwekkend, het is een heel mooi boek, met taalgebruik dat in je vezels dringt. Alle lof voor de vertaling. De Japanse taal ben ik niet machtig, maar de Nederlandse zinnen haperen nergens. Ik werd meegesleept en ik was ervan overtuigd dat ik precies las wat Kyjoko Murata heeft willen schrijven. Vakwerk!

De auteur is in Japan een invloedrijk schrijfster. Sociale ongelijkheid is een belangrijk thema voor haar. In 2013 ontving ze voor deze roman een grote literaire prijs, de Yomiuri Prize for Literature, die in 1949 voor het eerst werd toegekend. 

Emmy